Problemen maken en oplossen
Door: Jan Swagerman
Als narrative coach begeleid ik regelmatig hoog opgeleide technici. Bijna altijd zijn ze wat afwachtend en sceptisch omtrent het werken met verhalen. Aan de ene kant heb je immers de techniek waar alles zeer exact is; aan de andere kant zijn er sprookjes en verhalen goed voor kinderen of als amusement. Om door middel van verhalen aan veranderingen te werken klinkt hen aanvankelijk vreemd in de oren. Na de eerste sessie is de reactie echter vaak heel anders zeker wanneer er met metaforen gewerkt is.
Wanneer ik vraag om eens op een andere manier naar de werksituatie te kijken dan levert dat meestal een nieuw perspectief op. Als je een roman over je werk moest schrijven welke titel zou dat boek dan krijgen? Hoe heet de soap die je je dagelijks werk noemt? Wat voor kleur zou je daaraan geven wat voor soort muziek wat voor landschap wat voor dieren lopen er rond? Wie zijn de koningen en wie de giftige slangen op het werk? Rare vragen zeker. Maar een ding is duidelijk: het antwoord is een spiegel van degene die de antwoorden geeft. Een spiegel die altijd iets laat zien van emotionele betrokkenheid. In deze taal kan vervolgens gevraagd worden naar andere elementen uit de vertelkunde: wie zijn voor jou de helden de vijanden wat zijn je wapens de schatten en de bedreigingen? Eigenlijk laat ik mensen op die manier een soort SWOT-analyse maken. Een sterkte/zwakte-analyse maar niet in abstracte algemene termen (zoals: "Ik ben iemand die zware klussen aankan") maar in emotionele kwaliteiten ("Ik ben een olifant en kan de hele boel trekken als het moet"). Maar olifanten hebben een andere kracht dan bijvoorbeeld tijgers. En wie zijn werkomgeving als een porseleinkast ervaart zit als olifant op de verkeerde plek.
Nog zinvoller wordt het als je daar een verhaallijn aan kunt verbinden die oorzaak en gevolg zichtbaar maakt en laat zien hoe het allemaal zo gekomen is. Interessanter wordt het als het gaat over de confrontatie van verschillende karakters. Want hoe gedraagt zo'n olifant zich als zijn chef een kikker is zo iemand die van de ene vergadering naar de andere springt en al weer weg is voordat je hem gesproken hebt? Eigenlijk is de vertelstructuur zelf al een formule die aangeeft hoe problemen worden gemaakt en worden opgelost.
Olifanten kikkers en managers hebben allemaal een andere manier om de zaken aan te pakken. En elk gedrag heeft bepaalde consequenties.Sommige oplossingsmodellen zijn afhankelijk van de situatie effectiever dan andere. Verhalen kunnen dat zichtbaar maken. Lange vergaderingen en dikke rapporten werken maar ten dele. Mensen zijn geen computers en handelen voor een groot gedeelte onbewust of juist niet rationeel. Emoties gevoelens taboes angsten en verlangens spelen een grote rol in samenwerking. Om daarop grip te krijgen is soms een omweg nodig. Een omweg via de beelden die verhalen oproepen werkt - zo is mijn ervaring - zeer effectief en direct. Het zijn juist die rationele technici die na afloop van een narratieve coaching ervaren hoe ze exact geformuleerd hebben hoe ZIJ ZELF hun problemen maken en trachten op te lossen!"
