Eenden en kippen
Door: Harro Teeuw en Alma Smit

'Er was eens een boer die een heleboel kippen ?n heel veel eenden had. Ze zaten bij elkaar in een grote oude schuur en waren ontevreden.' Zo begon hij zijn verhaal. Wie?De vader die zijn kinderen voorlas voor het slapen gaan? Of oma die haar kleinkinderen een verhaaltje vertelde? Nee het was een manager van energiebedrijf Essent die tijdens een workshop Storytelling een pakkend verhaal vertelde over miscommunicatie rondom de her-inrichting van computersystemen. Serieus? Ja! Leuk? Nou en of! Effectief: reken maar!

Het accent in deze in-company workshop lag op 'verandermanagement'. Dit is een onderwerp waar de laatste tijd een enorme belangstelling voor is. Geen wonder want de veranderingen in maatschappij politiek techniek en binnen organisaties volgen elkaar in steeds hoger tempo op. Je hoort het steeds vaker zeggen: de enige constante factor in onze organisatie is verandering.

Verhalen en verandering zijn al sinds mensenheugenis met elkaar verbonden: de kikker die verandert in een prins het lelijke eendje dat een prachtige zwaan wordt Assepoester die het tot koningin schopt en een stel afgeschreven dieren dat het heft in eigen handen neemt (Bremer Stadsmuzikanten). Maar hoe kan je dit nou inzetten in zakelijk perspectief?

'De boer wilde graag tevreden dieren dus besloot dat het hoog tijd was om een nieuw verblijf voor zijn beesten te laten bouwen. Hij gaf aan zijn eenden en kippen de opdracht om zo snel mogelijk op een rijtje te zetten wat voor eisen en wensen zij hadden ten aanzien van hun nieuwe onderkomen. Dat gebeurde maar wat bleek: de kippen kakelden het uit maar de eenden kwamen amper aan het woord... En zo kwam het tot een ontwerp. Het werd prachtig uitgevoerd. En op de dag van de opening kwam de boer vol verwachting kijken hoe zijn beesten het vonden. De kippen waren kakelend enthousiast over hun mega kippenhok met meterslange stokken. Maar de eenden schoven wat ongelukkig heen en weer over de kale grond. De boer begreep er niets van: wat was er fout gegaan?'

Uit onderzoek blijkt dat maar liefst 70% van de veranderingstrajecten niet het gewenste resultaat opleveren.. Hoe kan dat? Daar heeft Harvard-professor John Kotter een duidelijk antwoord op: aan de meeste organisatieveranderingen ligt geen duidelijke visie aan ten grondslag. Ook de noodzaak om te veranderen wordt niet voldoende duidelijk gemaakt. Tel daar een arrogante organisatiecultuur bij op en de mislukking is compleet. Veranderen is nu eenmaal moeilijk.

'Storytelling' is een werkvorm waarmee je tal van zaken kunt integreren die in organisaties spelen bij veranderingsprocessen. Een aantal elementen die daarbij een rol spelen zijn:
Zingeving is de basis van waaruit de organisatie werkt. Waar doen we het voor? Betekenisgeving van alle werkzaamheden hebben hiermee te maken. Verhalen zijn van oorsprong altijd gebruikt bij zingeving. Zowel vanuit het geloof als vanuit politiek.
De visie komt hieruit voort. Waar willen we naar toe met z'n allen en op welke manier? Het gaat er om hoe je de gestelde doelen kunt realiseren. Het management zal een heel helder visieverhaal moeten hebben. Met wie gaan we waarheen en waarom?
De strategie: Hoe gaan we het doen? Langs welke wegen? Dit kan in het visieverhaal verwerkt worden. Hetzelfde geldt voor de blokkades die je onderweg tegen kunt komen.
Tegelijkertijd geeft het verhaal een beeld van de betrokken actoren (de rollen). Wie gaat wat doen? Wie hebben we nodig?
De volgende stap is dat je iedereen mee krijgt om het doel te realiseren. Het verhaal zelf moet mensen motiveren overtuigen om mee te gaan ze verleiden. Dit verhaal creeren en op bezielende wijze delen met alle betrokkenen dat is het werk van een leider!

Uiteindelijk is het heel simpel: verandering gaat over jezelf. Wat je vertelt dat ben jezelf. Dat geldt voor organisaties net zo goed als voor individuen. Dus: succesvolle verandering begint met een goed verhaal!

Hoe het met de kippen en eenden afliep? Er kwam een herkansing waarbij de kippen tot zwijgen gemaand werden en de eenden het voor het zeggen hadden. Maar het eenden-water-paradijs dat gebouwd werd leidde tot zieke kippen die volslagen van de leg raakten.. Uiteindelijk zagen de boer en zijn beestenboel in dat het beter was om de tijd te nemen voor eerlijk overleg waarbij iedereen rustig 'zijn ei kon leggen'. En zo kwam het toch nog zo ver dat er een prachtige plek werd gebouwd waar kippen en eenden naar hartelust konden tokkelen en spartelen.

En de Essent-managers? Die gingen na afloop van de workshop terug naar hun dagelijks werk met in hun 'koffertjes' een aantal prachtige toepasbare verhalen. En het vermogen om in nieuwe situaties nieuwe verhalen te creeren en te delen. Verhalen voor verandering.