Corporate identity
Door: Jan Swagerman

Verhalen en identiteit hebben alles met elkaar te maken. In mei jl. was er een conferentie van Leidse antropologen die onderzoek doen naar verhalenvertellers. Steeds weer blijkt het vertellen van de overgeleverde verhalen bij te dragen aan het vormen van een eigen identiteit. Zo onderzocht Roberte Hamayon (Sorbonne) de invloed van het "Geser epos" van het Buryatvolk in Siberie. De invloed van dit heldendicht strekte zich uit van het rijk van Julius Cesar tot helemaal in Tibet!
In vrijwel alle culturen en in alle tijden komen we verhalenvertellers tegen. Het is knap om de soms urenlange verhalen goed te kunnen vertellen. En toch gaat het daarbij niet in eerste instantie om het gebruik van de stem en dergelijke. Het is het vak van de verteller om de identiteit van een groep vorm te geven en de oren in een gemeenschap allemaal dezelfde kant op te krijgen. Verhalen vormen immers het bewustzijn van een gemeenschap.

De intrigerende vraag is nu of we deze kennis kunnen gebruiken bij identiteitsvragen in zakelijke context en voor teambuilding. Het antwoord op die vraag is echter nee! Een verhaal hoort immers bij een bepaald volk en alleen ingewijden mogen en kunnen het verhaal doorgeven. Buitenstaanders worden vaak geweerd. Om zomaar uit commercieel oogpunt die verhalen te gebruiken is bijna heiligschennis. Overigens zie ik ook nog geen bedrijfsverhalenvertellers voor een lange epiek over hun bedrijf gaan vertellen.

Toch is het antwoord op bovenstaande vraag ook ja! Immers we kunnen van die vertellers leren dat communicatie niet iets is dat zich buiten ons om voltrekt en slechts een zaak is van overheadprojectoren beeldschermen of databanken. Het leren naar elkaars' emoties te luisteren is ook de basis van zakelijke communicatie het bevordert teamgeest en stimuleert echte betrokkenheid. Medewerkers in bedrijven kunnen wel op zoek gaan naar verhalen rond de gebeurtenissen in hun organisatie naar de helden de verwachtingen en de overwinningen. Ook het her-inneren van collectieve angsten en mislukkingen is zeer zinvol als leerverhaal. Iedere medewerker heeft wel een zinnige bijdrage te leveren aan de bedrijfsgeschiedenis. Zo ontstaat een storyframe dat gebeurtenissen uit het verleden in een zinvolle context zet. Zo worden verhalen de basis van een corporate identity!

Misschien komen er in de toekomst nog wel eens antropologen onderzoek doen naar de vertelcultuur binnen bedrijven. Wie zal het vertellen?