Het zwarte Pietenverhaal binnenkort in uw huiskamer
Door: Jan Swagerman

Binnenkort dringen ze bij ons binnen: de mensen met hun mooie verhalen. Maar pas op want wat ze ook vertellen ze hebben maar een doel: stem op mij! Daarbij hoort ongetwijfeld het verhaal van de belofte van een ideale samenleving als de mensen maar niet zo dom zijn om op de verkeerde partij te stemmen. Als de zaken dan toch anders lopen is het altijd de schuld van de andere partij. Dat is een draak van een verhaal maar werkt nog steeds.
Zie de huidige verkiezingssoap. Hoor hoe kandidaten sommige zaken veel aandacht geven maar andere gebeurtenissen als onbelangrijk afdoen. Ontdek hoe vervolgens de helpers de bedreigingen de te verwachten schatten en kansen worden ingevuld. Een onweerlegbaar stemadvies is de draad die gespannen is tussen wat als oorzaak en wat als gevolg werd gezien. Kortom ervaar hoe er tussen losse feiten een vertelstructuur wordt aangebracht.

Het probleem is echter dat iedereen weer een andere invulling kan geven aan gebeurtenissen. Is "Lovely Rita" bij voorbeeld een heks of juist betrouwbaar omdat ze altijd recht door zee zou gaan? Een helper of bedrieger? Het is maar hoe je het script van "de soap" invult. Elke complexe realiteit kent vele vertellagen naast de onweerlegbare logica wordt er ook veel juist niet gezegd. Voorbeelden zijn: lichaamstaal suggesties insinuaties de sfeer en dergelijke. Alles telt mee om de boodschap over te brengen. Integriteit authenticiteit en geloofwaardigheid zijn zeer belangrijke elementen. De reclamebureaus weten er alles van. Mensen stemmen niet rationeel op grond van alleen feiten.

En wij? Stemvee, we trappen er in! Hoe zou het ook anders kunnen? Wie van ons weet wat er echt in Afghanistan gebeurd wanneer de zeespiegel echt gaat stijgen de oorlog om de laatste delfstoffen zal uitbreken of de dollar zal devalueren om maar eens wat te noemen? Van wie kunnen we dan ons heil verwachten? We moeten onze leiders dus voorlopig maar op hun woord geloven. Maar hoe doe je dat? De enige oplossing lijkt te zijn doorzien hoe "narratieve manipulatie" werkt om vervolgens authentiek handelen van manipulatie te kunnen onderscheiden. We moeten leren inzien hoe we soms op een verkeerd been worden gezet hoe onze emoties worden be?nvloed en hoe feiten er soms minder toe doen dan gevoelens.

Kortom we zullen ons de deskundigheid van de verhalenverteller eigen moeten maken. Want de verteller is specialist in dit soort zaken al gaat het hem niet om de macht maar om respect voor zijn verhaal. De verteller kan ons helpen machtsspelletjes en indoctrinatie te ontmaskeren. Willen we ons losmaken van het stemvee dan moeten we valse retoriek zien te ontmaskeren. Pas dan zullen we als Nederlanders nog lang en gelukkig leven.
Vertellers zullen het nog druk krijgen de komende tijd. Of leer zelf vertellen en stem af op Orbit en leer hoe zelf achter je eigen woorden te staan. Of kijk de hele avond naar verkiezingsprogramma's. Houdt een kladblokje bij de hand en noteer waarom een verkiezingskandidaat al dan niet geloofwaardig overkomt. Dat is een gratis cursus zwarte Pieten en verhaaltjes op de mouwen spelden. De beste manipulator wint.... succes er mee!

Fijne vakantie.